Verblijf en arbeid in Nederland voor mensen uit Oekraïne: de stand per 7 oktober 2026

Onze blog van 6 juli 2022 is op bijna elk punt achterhaald. Dit is de stand van zaken per 7 oktober 2026, voor de mensen zelf en voor wie met hen werkt.

Verblijf tot en met 4 maart 2028

Wie Oekraïne is ontvlucht en in Nederland verblijft, doet dat meestal op grond van de Richtlijn tijdelijke bescherming (2001/55/EG), geactiveerd op 4 maart 2022 en laatstelijk verlengd tot en met 4 maart 2028 (Uitvoeringsbesluit (EU) 2026/1912). Onder de richtlijn vallen Oekraïners die hun land na 26 november 2021 verlieten, niet-Oekraïners met een permanente Oekraïense vergunning of asielstatus op 23 februari 2022, en hun gezinsleden. De sticker of het pasje van de IND is tot en met 4 maart 2028 geldig; wie een oudere einddatum heeft, heeft een verlengingsbrief die samen met het document het bewijs van verblijf vormt. Niemand hoeft iets te doen. Let op: wie gevlucht is, kan hier ook op een andere titel verblijven, bijvoorbeeld als kennismigrant of bij een partner. Dan gelden de regels van die vergunning.

Twee nieuwe voorwaarden in 2026: wie al tijdelijke bescherming in een andere lidstaat had, krijgt die sinds 15 juni 2026 hier niet meer; en sinds 5 augustus 2026 moeten nieuwe aanvragers van 23 tot en met 60 jaar met dienstplicht aantonen dat zij daaraan hebben voldaan of zijn vrijgesteld. Wie al bescherming had, raakt die niet kwijt.

De 140.000 asielaanvragen

Nederland koppelde de tijdelijke bescherming aan een asielaanvraag en legde die aanvragen op de plank. Het Hof van Justitie oordeelde op 1 oktober 2026 (Jilin, C-249/25) dat dat niet mag: de beslistermijnen lopen door en alleen in uitzonderlijke gevallen en onder voorwaarden mag de behandeling worden uitgesteld. De IND moet dus ruim 140.000 aanvragen alsnog beoordelen; een planning is er nog niet. Een inwilliging geeft een asielvergunning met vrije toegang tot de arbeidsmarkt en verblijfsjaren die wél meetellen. Een afwijzing is ook mogelijk, want de IND gaat sinds 1 juli 2026 uit van een veilig alternatief binnen Oekraïne. Laat je hierover adviseren voordat je iets met je aanvraag doet.

Leefgeld

Wie geen inkomen heeft, krijgt leefgeld van de gemeente: per 1 augustus 2026 voor een alleenstaande volwassene € 65,77 kleedgeld en € 260,97 eetgeld per maand, in particuliere opvang plus € 77,16. Wie werkt en in gemeentelijke opvang woont, betaalt sinds 1 oktober 2025 een eigen bijdrage van € 244,22 per maand.

Werken in loondienst

Het recht om te werken vloeit ons inziens rechtstreeks voort uit artikel 12 van de richtlijn en ontstaat van rechtswege; de sticker is het bewijs, niet de voorwaarde. Nederland heeft arbeid in loondienst vrijgesteld van de tewerkstellingsvergunning (artikel 6.5 BuWav 2022, Stb. 2022, 130), met terugwerkende kracht in elk geval sedert 4 maart 2022. Daartegenover staat de meldplicht van artikel 2a Wav: de werkgever met de arbeidsovereenkomst meldt de tewerkstelling bij het UWV, ten minste twee werkdagen vooraf, bij uitzendwerk het uitzendbureau. Het ruime werkgeversbegrip geldt in beginsel ook hier, maar niet melden is ons inziens een administratief vergrijp en geen illegale tewerkstelling. Inleners vragen de melding op, controleren die en bewaren haar naast de kopie van het identiteitsdocument (artikel 15 Wav).

Werken als zelfstandige

Artikel 12 noemt ook arbeid als zelfstandige. Nederland heeft alleen loondienst vrijgesteld en verwijst zzp'ers naar de verblijfsvergunning arbeid als zelfstandige (artikel 3.30 Vb 2000) of de opdrachtgever naar een tewerkstellingsvergunning; het kabinet besloot begin 2025 dat niet te versoepelen en de Arbeidsinspectie handhaaft erop. Wij menen dat dit op gespannen voet staat met de richtlijn: de enige toegestane beperking is voorrang voor EU/EER-burgers en legaal verblijvende derdelanders met een werkloosheidsuitkering, en de tewerkstellingsvergunning is het instrument voor werk korter dan drie maanden. Geen rechter heeft dit nog beoordeeld. Wie een Oekraïense zzp'er zonder tewerkstellingsvergunning inschakelt, overtreedt volgens de Arbeidsinspectie de Wav en riskeert een hoge boete. Ons standpunt is niet getoetst en biedt dus geen bescherming. Doe dit niet zonder eerst advies in te winnen.

Handhaving en een lopende zaak

Niet melden is een administratieve overtreding met een aanzienlijk lagere boete dan illegale tewerkstelling; een inlener die de identiteit niet controleert, riskeert een boete op grond van artikel 15 Wav. Inleners en andere opdrachtgevers van werkgevers die Oekraïners inzetten, doen er goed aan de melding bij het UWV en het verblijfsdocument op te vragen, te controleren en in hun dossier te bewaren. Wie vóór 4 maart 2022 een Oekraïner in dienst had en daarvoor is beboet, is nog niet uitgeprocedeerd: in hoger beroepen van ons kantoor ligt bij de Afdeling bestuursrechtspraak de vraag voor of de tijdelijke bescherming, die terugwerkt tot 26 november 2021, als gunstiger regeling in die boetes moet doorwerken (lex mitior, artikel 5:46 lid 4 Awb jo. artikel 1 lid 2 Sr; zie ook artikel 49 Handvest en HvJ EU BAJI Trans, C-544/23). Zitting 11 juni 2026, uitspraak volgt.

Niet-Oekraïners en de periode na 2028

Derdelanders met slechts een tijdelijke Oekraïense verblijfsvergunning vallen sinds 4 maart 2024 buiten de richtlijn (ABRvS 17 januari 2024, ECLI:NL:RVS:2024:32) en zijn sinds 4 september 2025 definitief uitgestroomd; of zij mogen werken, hangt af van hun huidige status.

Voor de periode na 4 maart 2028 zijn er plannen, meer niet. Het kabinet werkt aan een transitiedocument: een reguliere vergunning voor drie jaar, ambtshalve verleend aan wie dan bescherming heeft en zijn asielaanvraag intrekt, met werk zonder vergunning en naar verwachting ook als zelfstandige, zonder gezinshereniging. Daarnaast komt een aparte werkvergunning met inkomens- en woonruimte-eisen. Niets hiervan is al wet en de details kunnen nog veranderen; reken er dus nog niet op. Maar dit staat allemaal nog niet 100% vast en niemand weet hoe de oorlog verder zal verlopen. Wij hopen op vrede.

Vragen? Neem contact op met Drenusha Hoxha of Bart Maes. We staan voor je klaar.

Stand van zaken per 7 oktober 2026; deze blog wordt bij nieuwe ontwikkelingen bijgewerkt.