Zes maanden EES: wat de digitale grenscontrole betekent voor derdelander bemanning

Op 10 april 2026 nam het Entry/Exit System (EES) definitief de plaats in van het paspoortstempel aan de Schengenbuitengrenzen. Een half jaar later is duidelijk dat het systeem de maritieme sector harder raakt dan veel partijen vooraf verwachtten. Niet omdat de regels zijn veranderd, maar omdat ze nu worden gehandhaafd door een computer die niets vergeet. In dit artikel zetten wij op een rij wat er sinds april is gebeurd en wat dat betekent voor werven, rederijen en crew managers die met bemanning van buiten de EU werken.

Wat het EES doet

Het EES registreert elke in- en uitreis van derdelanders die voor kort verblijf (maximaal 90 dagen binnen 180 dagen) een buitengrens van het Schengengebied passeren. Bij de eerste registratie worden paspoortgegevens, een gezichtsopname en vingerafdrukken vastgelegd. Daarna rekent het systeem bij elke grensoverschrijding automatisch uit hoeveel dagen de reiziger nog over heeft. Blijft iemand langer dan toegestaan, dan komt hij automatisch op een lijst van overstayers, die grens-, immigratie- en visumautoriteiten in alle 29 landen die het EES gebruiken kunnen inzien.

Voor bemanningsleden geldt geen uitzondering. Zeevarenden hebben procedurele faciliteiten bij de grenscontrole op grond van de Schengengrenscode, maar als categorie vallen zij gewoon onder het EES. Dat is sinds april niet veranderd en er is op dit moment ook geen wijziging van de verordening in voorbereiding die daar verandering in brengt.

Wie buiten het systeem valt

De belangrijkste uitzondering is die voor houders van een verblijfsvergunning of een visum voor lang verblijf (zoals een mvv). Wie zo'n document van een Schengenland heeft, wordt in geen enkel Schengenland in het EES geregistreerd. Dat maakt de verblijfsvergunning voor crew die langer in Nederland werkt niet alleen een verblijfsrechtelijke noodzaak, maar ook de meest directe route om buiten het digitale regime te blijven.

Welke verblijfsvergunning in aanmerking komt, hangt af van de concrete situatie: de aard van de werkzaamheden, de positie van het bemanningslid en de rol van de werf of rederij. Er zijn diverse routes, zoals de verblijfsvergunning schepelingendienst die sinds 1 april 2026 bestaat voor zeevarenden die langer dan 90 dagen aan boord van een zeeschip in een Nederlandse zeehaven werken, of een verblijfsvergunning in combinatie met een trajectgoedkeuring van het UWV (de ITR-regeling). Welke route passend is, moet per geval worden beoordeeld.

De onzichtbare dagentelling

Het grootste praktische probleem van de eerste maanden was het gebrek aan inzicht. Waar het paspoort voorheen een zichtbaar overzicht van stempels bood, is de telling nu digitaal en toegankelijk voor grenspolitie en immigratiediensten. Sinds dit voorjaar is de door de verordening voorgeschreven webdienst beschikbaar op travel-europe.europa.eu. Na invoer van het Schengenland, het soort en nummer van het reisdocument en het land van afgifte toont die dienst het aantal resterende dagen.

Die dienst is een vooruitgang, maar wie erop vertrouwt moet de beperkingen kennen. De berekening is uitsluitend gebaseerd op wat in het EES is geregistreerd. Verblijven die vóór 10 april 2026 begonnen, telt de dienst niet mee. Belangrijker nog: een uitreis die niet is geregistreerd, bijvoorbeeld bij vertrek per schip vanuit een haven waar de uitreisregistratie achterwege bleef, betekent dat het systeem het verblijf als doorlopend beschouwt. De webdienst toont dan te weinig resterende dagen of zelfs een overstay die er in werkelijkheid niet is. Dergelijke fouten zijn sinds de lancering herhaaldelijk gemeld. De dienst houdt bovendien geen rekening met verblijf op basis van een verblijfsvergunning of een lopende aanvraag en controleert niet of een Schengenvisum nog geldig is. Ons advies blijft daarom ongewijzigd: houd de Schengendagen zelf bij en bewaar boardingpasses en scheepsjournaal als bewijs.

De 10-dagenregel en Italië

In de sector is veel te doen geweest over de zogenoemde 10-dagenregel. Die regel wordt in nieuwsbrieven vaak gepresenteerd als een nieuwe EES-maatregel. Dat is zij niet. Het principiële kader komt uit de uitspraak van het Hof van Justitie van 5 februari 2020 (C-341/18): een bemanningslid krijgt pas een uitreisstempel, en wordt nu pas als uitgereisd geregistreerd, wanneer het vertrek van het schip daadwerkelijk op handen is. De tien dagen zijn de Nederlandse concretisering daarvan. Kennelijk doen meer landen dat. Wat wel nieuw is, is dat de digitalisering de informele ruimte wegneemt die havenpolitie voorheen kon bieden.

Hoe strikt die regel wordt toegepast, verschilt inmiddels per land. Italië hanteert een strikte uitleg en verzoekt vaartuigen in voorkomende gevallen de Italiaanse wateren binnen tien dagen te verlaten. Frankrijk en Spanje volgen die lijn niet. Brancheorganisaties zijn hierover in gesprek met de Italiaanse autoriteiten en de Europese Commissie, maar van een geharmoniseerde uitvoering is nog geen sprake. Wie crewwisselingen in Italiaanse havens plant, doet er goed aan daar rekening mee te houden.

Wachttijden op luchthavens

In het zomerseizoen zijn op diverse Europese luchthavens wachttijden tot vijf uur gemeld. Voor crewwisselingen via luchthavens betekent dit vooral: ruime marges inbouwen.

Gevolgen van een overstay

Een geregistreerde overstay is geen administratieve voetnoot. Het EES markeert de betrokkene bij elke volgende inreis, een geregistreerde overstay weegt zwaar mee bij toekomstige visumaanvragen en bij ernstige of herhaalde overschrijding kan een inreisverbod voor het hele Schengengebied volgen. De gegevens worden bovendien vijf jaar bewaard in plaats van drie. Daar staat tegenover dat de verordening uitdrukkelijk voorziet in rectificatie van onjuiste registraties en in een rechtsmiddel wanneer een verzoek daartoe wordt afgewezen. Zo'n verzoek richt u aan de verantwoordelijke autoriteit van een EES-land, bij voorkeur het land waar u bent in- of uitgereisd. Wie met geloofwaardig bewijs aantoont dat de overschrijding het gevolg was van onvoorziene omstandigheden, zoals een ziekenhuisopname, kan van de lijst worden gehaald. Wie een foutieve registratie constateert, moet dus snel handelen.

Vooruitblik: ETIAS

Voor visumvrije bemanning (Britten, Amerikanen, Australiërs) komt er nog een verplichting bij: de elektronische reisautorisatie ETIAS. De invoering, aanvankelijk voorzien voor eind 2026, is uitgesteld naar 2027. Een officiële datum is er nog niet. Houders van een verblijfsvergunning zijn ook van ETIAS vrijgesteld.

Memo voor de sector

Maes Law heeft de gevolgen van het EES voor derdelander bemanning uitgewerkt in een memo voor werven, rederijen en crew managers. Het memo behandelt de werking van het systeem, de positie van de verschillende categorieën bemanningsleden, de webdienst en haar beperkingen, de 10-dagenregel, de gevolgen van een overstay en de verblijfsvergunningsroutes die crew buiten het EES brengen. Het memo is bijgewerkt tot en met oktober 2026 en beschikbaar in het Nederlands en het Engels. Neem voor het memo of voor advies over een concrete situatie contact met ons op.

Vragen? Neem contact op met Elke Lenting of Bart Maes. We staan voor je klaar.

Stand van zaken per 3 november 2026; deze blog wordt bij nieuwe ontwikkelingen bijgewerkt.